Mijn mei

Hete Vrede van Claudia de Breij was op vrijdag 20 mei voor ons een leuke afsluiting van het theaterseizoen. Haar voorstelling is zeer onderhoudend, geestig en afwisselend. Dat zij goed gebekt is, is algemeen bekend maar zij beschikt ook over een mooie zangstem. Met het openingslied 'Mag ik dan bij jou' had zij meteen mijn hart gestolen, by the way alle liedjes uit Hete Vrede zijn op cd uitgebracht. Niet verwonderlijk dat de zaal nagenoeg vol zat want zelfs de zijvleugels, waar ook de rolstoelplaatsen zijn, waren goed bezet. Tien dagen eerder waren we erbij toen Freek de Jonge met Neven optrad in TheaterHotel De Oranjerie. De ouwe rot in het vak, waar ik een groot fan van ben, kan nog steeds een goede voorstelling op de planken brengen. Toch vond ik hem bij tijd en wijle wat langdradig, iets waaraan Toon Hermans zich in zijn nadagen ook schuldig maakte. Op de eerste mei bezochten we samen met mijn zonen en de meiden 1953 De musical. De dramatische gebeurtenissen in de nacht van 31 januari op 1 februari, bekend als de watersnoodramp, worden letterlijk op kleine schaal uitgebeeld. Zo'n klein opgezette musical, waarbij decorstukken in het halfduister zichtbaar voor het publiek worden gewisseld, heeft wel degelijk ook z'n charme.
Op sportief vlak was en is nog steeds veel te genieten deze maand. De laatste wedstrijden van de vaderlandse competitie zinderden van spanning en de bekerfinale was ook niet te versmaden. De finale om de Europa League, een Portugees onderonsje, viel tegen maar die van de Champions League hebben we nog tegoed. Barcelona CF en Manchester United zouden garant moeten staan voor een mooie pot voetbal. Voor Edwin van der Sar is dat de 100ste CL-wedstrijd en tevens het eind van zijn loopbaan als actief voetballer, wat mooi als hij die winnend zou kunnen afsluiten. De laatste week van een zware Giro d'Italia is ingegaan maar wordt wat mij betreft sinds afgelopen zondag overschaduwd door Roland Garros. Alberto Contador, de gedoodverfde favoriet voor de eindzege, heeft de roze trui al om de schouders en zal die niet meer afstaan. De winnaar van de Parijse Grand Slam titel is dit jaar niet alleen bij de dames maar ook de heren moeilijk voorspelbaar. Gravelspecialist Rafael Nadal aast op zijn zesde titel op Roland Garros, waarmee hij het record van Bjorn Borg zou evenaren. De in topvorm verkerende Novak Djokovic heeft nu al een indrukwekkende reeks zeges op zijn naam staan en als hij alle zeven partijen wint in Parijs dan betekent dat 46 keer winst op rij en de nieuwe nummer één op de ATP ranking. Roger Federer kan je nooit wegcijferen en outsiders zoals Andy Murray, Robin Soderling of David Ferrer kunnen ook verrassen.
De trend van extreme klimatologische omstandigheden zet zich door, in Nederland is het sinds 1976 niet zo warm en droog geweest. Het uitzonderlijk mooie voorjaarsweer lokt veel mensen en ook mij naar buiten maar het verblijf in de felle zon moet je wel verantwoord houden. Ik zoek de zon op omdat ik dat aangenaam vind, verbranden en vervellen moet ik niet hebben. Het is verraderlijk lang vol te houden met de stevige wind waarmee de zonneschijn dikwijls vergezeld ging. Nooit eerder raakten mijn ogen zo geïrriteerd van wat allemaal door de lucht zweefde in deze bloeitijd. Laten we hopen dat de echte zomermaanden ook nog fraai weer in petto hebben als velen vakantie in eigen land vieren. Uit dit maandoverzicht mag duidelijk zijn dat ik me niet verveel, integendeel nog tijd tekortkom. Last but not least moet ik nog vermelden dat mijn jongste zus op 5 mei Sarah heeft gezien, hetgeen niet ongemerkt voorbij is gegaan.

De derde ster

Je kunt je geen spannender slot voorstellen dan de onderlinge confrontatie tussen de nummers één en twee van de eredivisie. Tot overmaat van ramp werd die beslissende wedstrijd voor het kampioenschap tussen AFC Ajax en FC Twente twee weken na de enerlaatste competitieronde gespeeld. Halverwege die veertien dagen konden we als opwarmertje voor beide clubs genieten van een schitterende bekerfinale, veel spectaculairder dan de FA cup Manchester City - Stoke City. Ajax domineerde vrijwel de gehele wedstrijd maar verloor ongelukkig met 3-2 door een onterecht toegekende vrije trap diep in de verlenging. Op zondag 15 mei in de Amsterdam ArenA zou het om de hoofdprijs gaan, daar waren de godenzonen, de tukkers en heel voetbalminnend Nederland zich terdege van bewust. Het vuurtje werd door de media goed opgestookt, dagelijks werd meermaals bericht over de ontknoping, de apotheose of de climax. Zou Twente met de bekerwinst een dreun hebben uitgedeeld of Ajax juist extra gemotiveerd zijn door revanchegevoelens, vroeg men zich af.
Eredivisie Live had maar liefst 24 camera's opgesteld om werkelijk alles vast te leggen, beelden die in meer dan tachtig landen werden uitgezonden. André Hazes jr. zorgde voor de warming-up van zo'n 50.000 Ajax-aanhangers, die 'Bloed, zweet en tranen' uit volle borst meezongen. De oproep van de stadionspreker om als twaalfde man achter Ajax te gaan staan, was niet tegen dovemansoren gezegd. Acties van de thuisclub werden luidkeels aangemoedigd terwijl balbezit van Twente werd getracteerd op een striemend fluitconcert. De Amsterdammers kwamen fel en vastberaden uit de startblokken en waren opnieuw de bovenliggende partij, dat in de 23ste minuut resulteerde in de openingstreffer. Siem de Jong schoot op aangezien van Gregory van der Wiel strak in de tegengestelde verre hoek. Ajax bleef druk naar voren houden, liet Twente niet in hun spel komen en ging meer dan verdiend rusten met een 1-0 voorsprong. Vlak na aftrap van de tweede helft kwam Ajax op 2-0, wederom uit een voorzet van van der Wiel kopte Danny Landzaat het leer met een fraaie snoekduik onhoudbaar rechtsboven in eigen doel. De Ajaxieden waren even niet bij de les waardoor Theo Janssen binnen enkele minuten met een geplaatst schot in de linkerbovenhoek vanaf rand strafschopgebied kon scoren. De Twentse opleving na die aansluitingstreffer was echter van korte duur omdat de Amsterdammers zich snel wisten te herpakken. Toen Siem de Jong in de 78ste minuut na een subliem ééntweetje met Cristian Eriksen zijn tweede goal maakte, kon Ajax met een 3-1 voorsprong het kampioenschap niet meer ontgaan. Twente zag hun droom om voor het tweede opeenvolgende jaar kampioen van Nederland te worden, in rook opgaan en raakte begrijpelijkerwijs ietwat gefrustreerd. Veel voetbalkenners hadden Twente een grotere kans toegedicht dan dit onervaren en minder fysieke Ajax.
Ondanks alle schermutselingen, zie het blog AFCA-revolutie, is Frank de Boer er in geslaagd om een team te smeden van zijn jonge spelersgroep en de focus op voetbal te houden. Een formidabele prestatie om in deze roerige tijden de felbegeerde titel op te eisen en gegarandeerd te zijn van ook in financieel opzicht aantrekkelijke deelname aan de Champions League. Als de leegloop gaat meevallen, een aantal versterkingen worden aangetrokken en de nieuwe organisatie goed uitpakt dan breekt er wellicht voor Ajax, na dit 30ste kampioenschap in de historie van de club, niet alleen nationaal maar ook Europees een nieuwe glorietijd aan.

Vrijheid

Ruim zestig jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog is het accent van de 5 mei-viering meer en meer verschoven naar vrijheid in algemene zin. Vrijheid is een verworvenheid of recht om te kunnen doen en laten wat je wilt, uiteraard binnen bepaalde grenzen. Van meningsuiting tot seksuele geaardheid voor ons, in tegenstelling tot vele andere wereldburgers, is vrijheid gewoon. Niets is menselijker dan het verlangen naar meer dus worden grenzen afgetast. Asocialen en criminelen gaan er bewust overheen, overlast en misdaad zijn de keerzijden van vrijheid. Een goede wisselwerking tussen geven en nemen is ook bij vrijheid een must.
Ik ben beperkt in allerlei vrijheden, voel me gevangen in mijn eigen lichaam. Zo hulpafhankelijk als ik ben en gekluisterd aan de rolstoel, kom ik soms mijn kamer niet af. Als ik hoestbuien heb en verwacht slijm op te kunnen geven dan ga ik niet naar buiten me onder de mensen begeven. Het leegraken van de zak sonde-voeding of het moeten plassen, zal ik rekening mee moeten houden. Voorheen reed ik naar het tennispark bij Spaubeek, de Geleense binnenstad en zelfs Beek of Stein maar sinds ik ben aangewezen op kinbesturing, is de actieradius aanzienlijk geslonken. Zo lang als ik mijn elro en spraakcomputer zelfstandig kan bedienen dan is er voor mij nog voldoende te genieten, hoe beperkt dan ook.

Trek je het echt zo goed

Die vraag kreeg onlangs via e-mail gesteld door een lotgenoot, die op vanhemertcomm.blogspot.com zelf publiceert. Zoals vermeld in de koptekst van mijn weblog, wil ik bewust niet louter over ALS schrijven want er zijn vele en interessantere onderwerpen. Helaas heb ik er de energie niet voor anders zou ik dagelijks een blog maken en meer inspringen op de actualiteit. Zeker zo'n lange blogs als de voorgaande twee daar tik ik, uiteraard met de nodige tussenpozen, soms meerdere dagen over. Meestal ben ik echter zo bevlogen dat de zinnen uit mijn hoofd moeten en daarbij neem ik vermoeidheid, pijnlijke nek en bezeiverde kin en hals op de koop toe. Ik kan mij voorstellen dat als men m.n. in het theaterseizoen leest over de vele uitjes, er een vertekend beeld kan ontstaan. Natuurlijk heb ik mindere dagen alhoewel dat meer met tekortkomingen in de zorg en verwante iinstanties dan met mijn gezondheid te maken heeft. Ondanks de nagenoeg totale afhankelijkheid, voel ik mij geen patiënt omdat ik nauwelijks lichamelijk lijden heb en niet bedlegerig ben. Mijn grootste ongemak is slijmvorming dat vooral in de avonduren resulteert in hoestbuien, die lang kunnen aanhouden voordat ik in staat ben om slijm op te geven. Als ik 's ochtends goed ben verzorgd dan kan ik daar de hele dag op teren. Ontegenzeglijk heb ik het de ene voor de andere dag moeilijker met mijn onvermogen om te praten, eten, drinken, lopen en nog meer maar ik verkeer in de gelukkige omstandigheid dat ik vrij stabiel blijf. Zolang ik mijn rolstoel en spraakcomputer kan bedienen en kan genieten van buitenlucht, zonneschijn, muziek en sport wanneer ik dat wil dan bespeur ik nog een beetje zelfstandigheid. Over significante veranderingen in het ziektebeeld zal ik altijd berichten, het dient geen enkel belang om mijn situatie rooskleuriger af te schilderen maar zoals gezegd ALS verloopt bij mij momenteel minder progressief. Ooit zal de medische wetenschap genezing van deze verfoeide aandoening mogelijk maken. Voor jou en mij komt dat te laat dus beste Jan tel geen dagen maar zorg dat de dagen tellen.

Topdrukte

Ik kan het niet bijbenen op mijn weblog. De show Songbook II van Simone Kleinsma was hoog niveau maar ik vond Songbook I mooier. Het was gezellig dat naast Karin ook mijn zussen erbij waren. Vier dagen later waren we weer in Roermond voor een concert van de Frank Boeijen Theatertour. Voor de pauze bracht hij nieuw werk ten gehore en de tweede helft was een greep uit zijn muzikaal verleden, dat repertoire viel bij ons meer in de smaak. Tussendoor, op maandag 11 april, zijn wij getuige geweest van de derde en laatste opvoering in de Gelredome van The Wall Live door de reeds 68-jarige Roger Waters. Zonder de twee andere artiesten tekort te willen doen, zal ik over die uit 1979 daterende rockopera berichten. Alhoewel het schier onmogelijk is om zo'n onbeschrijflijk mooie belevenis te verslaan, wil ik toch een poging wagen.
Om drie uur werden wij opgehaald door Regiotaxi Twente, die in Limburg was verzeild geraakt door een rit naar Maastricht. In de taxi stonk het naar een mengeling van sigarettenrook en dieseldamp. Twintig centimeters van de verboden-te-roken-sticker lag het pakje sigaretten van de chauffeur met zijn rokershoest en afschuwelijk bruine vingers. De lucht van diesel was nog penetranter en een open raampje bood helaas geen soelaas, schandalig dat ze zo een taxi durven aan te bieden. Gelukkig verliep de reis voorspoedig uitgezonderd dat in Arnhem de bereidwilligheid van een jongeman nodig was om in de taxi te stappen en ons naar de Gelredome te loodsen. Wij arriveerden om zes uur, blij om weer frisse lucht in te kunnen ademen en net op tijd om voor de vele valide fans naar binnen te gaan.
Twee uur voor aanvang van het spektakel, handen we voldoende tijd voor een toiletbezoek en om een mooie plaats in te nemen. Over de hele lengte van de lange tribune was een strook gereserveerd voor rolstoelers en begeleiders kregen een stoel aangeboden. Wij zaten ongeveer halverwege en hadden goed zicht op het podium, over de mensenmassa op het voetbalveld van Vitesse heen. De start van The Wall Live zou zoals aangekondigd stipt acht uur zijn en toen dat enige vertraging opliep, werd uit ongeduld gefloten en geschreeuwd. Die ontevreden geluiden verstomden snel na het overweldigende openingsnummer met o.a. een crashend vliegtuigje en vuurwerk. Een joelende menigte, een helikopter, afgevuurde kogels en meer waren zo realistisch weergegeven surroundeffecten dat je ogen en oren tekortkwam. Tijdens de show werd de muur steeds verder opgebouwd en diende tevens als een podiumbreed projectiescherm. Maar liefst twintig projectoren brachten oud maar ook actueel foto- en filmmateriaal haarscherp in beeld. Uiteraard ontbraken de animaties van Gerald Scarfe en de enorme poppen zoals The Teacher niet. Een groep Arnhemse kinderen had met zang en dans ook een aandeel in de show. Het spektakel eindigde met het neerhalen van de muur waarna de voltallige begeleidingsband van Roger Waters op de voorgrond kwam want net als bij de film The Wall hoort het accent op het verhaal te liggen.
De terugreis begon helaas later dan gepland omdat de chauffeur i.p.v. bij de afgesproken ingang L bij I stond te wachten. Gedurende dat drie kwartier reden tientallen Engelse trucks, hoogwerkers en vorkheftrucks het stadion binnen om alles af te breken en in te laden. Roger Waters, mister Pink Floyd, weet telkens de hoge verwachtingen waar te maken en zelfs te overtreffen door gebruik van de nieuwste technologie. Het Dark Side of The Moon concert op het Pinkpopterrein in Landgraaf heb ik ook op dit weblog euforisch beschreven. Ik vond The Wall Live nog indrukwekkender, waarschijnlijk vanwege de overkapping van de Gelredome komen beeld en geluid krachtiger over. Meer dan 30.000 bezoekers, waaronder kroonprins Willem Alexander en zijn vrouw Maxima, hebben een fantastische show beleefd. De koninklijke hoogheden zullen ongetwijfeld eerder dan wij in hun bed hebben gelegen, zij moesten ook met hun moeder c.q. schoonmoeder mee naar Berlijn, de stad die tot 9 november 1989 door een muur in tweeën was gedeeld. Karin en ik waren pas om half twee terug in Geleen maar dat hebben wij er heel graag voor over gehad.

AFCA-revolutie

AFC Ajax handhaaft zich ondanks alle tegenslagen in de top drie van de eredivisie betaald voetbal. De tweede plaats, die recht geeft op voorronden Champions League en zelfs het kampioenschap zijn nog binnen- bereik. Sommigen beweerden dat Ajax zonder Luis Suarez niets voorstelt, inmiddels zouden ook zij beter moeten weten. Zijn bijdrage aan dit seizoen is nihil; eerst liep hij een schorsing van zeven wedstrijden op en in de winterstop werd hij verkocht. Tegelijkertijd vertrok Urby Emanuelson, een veelzijdige voetballer die op de gehele linkerflank inzetbaar is. Het aantrekken van vervangende spelers zoals Bas Dost mislukte. Demy de Zeeuw moest na een trap tegen zijn hoofd op het WK Zuid-Afrika vrezen voor het einde van zijn voetballoopbaan. Trainer Martin Jol wordt ontslagen en uiteindelijk opgevolgd door Frank de Boer. Als spits Mounir El Hamdaoui vooral mentale problemen heeft en uit de gratie raakt, is niets over van de oorspronkelijke aanvalslinie. Siem de Jong neemt zijn positie zeer verdienstelijk in, Miralem Sulejmani op de rechtervleugel en de debuterende Lorenzo Ebecilio als linksbuiten vormen de nieuwe voorwaartsen van Ajax. Cristian Eriksen is een vaste waarde als spelverdeler binnen het elftal geworden. Maarten Stekelenburg heeft een vinger gebroken en waarschijnlijk zijn laatste wedstrijd voor Ajax gekeept. Aangezien ook de tweede doelman Vermeer geblesseerd is, moest Verhoeven onder de lat. De verdedigers Alderweireld en Blind zijn ook langdurig geblesseerd nu de beslissende fase van het seizoen wordt afgewerkt. Inmiddels is Kenneth Vermeer weer inzetbaar en ook Mounir El Hamdaoui heeft in het veld gestaan, rechtsbuiten Araz Ozbiliz pakt regelmatig speelminuten en Nicolai Boilesen manifesteert zich als de nieuwe linksback.
Er is al langer kritiek op Ajax en de leiding daarvan omdat de sportieve resultaten de laatste jaren tegenvallen. Nu diverse oud-voetballers, zoals Keje Molenaar, Dick Schoenaker en Peter Boeve, in de ledenraad zijn gekozen, onderneemt Johan Cruijff een nieuwe poging. Samen met Dennis Bergkamp en Wim Jonk heeft hij een plan uitgebroed om het establishment aan te pakken en Ajax te reorganiseren. Cruijff wil dat de juiste personen op de juiste plek worden aangesteld en dat het plan van aanpak strikt wordt nageleefd. Na de presentatie daarvan en de ontstane commotie, is de ledenraad bijeengekomen en dat leidde vrij snel tot de aankondiging van het aftreden van zowel de raad van bestuur als de raad van commissarissen. Het plan wordt breed gedragen maar de leiding wil het heft niet volledig in handen van Cruijff en de zijnen geven. Voorzitter Uri Coronel vond het nodig om een boekje open te doen over dreigende taai, die Cruijff zou hebben geuit teneinde zijn zin te krijgen. Zonder bestuur heeft een vereniging geen bestaansrecht en kunnen geen beslissingen worden genomen. Vanwege deze patstelling is een commissie van benoeming aangesteld waarin echter geen personen, die Cruijff goed gezind zijn, zitting hebben gekregen. De voorbarige uitspraak van Rik van den Boog dat Ajax weer geen kampioen zal worden, is een algemeen directeur onwaardig maar hij liet in hetzelfde interview ook doorschemeren na dit seizoen te zullen aftreden. Een nieuwe samenstelling van directie, bestuur, commissariaat, ledenraad, trainerskorps, technische en medische staf is géén garantie voor betere sportieve prestaties maar een frisse wind door de organisatie laten waaien dat kan geen kwaad. Of Johan Cruijff zelf een functie binnen Ajax gaat bekleden of dat hij vanaf de zijlijn en via de media blijft opereren, is voor iedereen nog de grote vraag.

Moe maar voldaan

Op het voormalig militair vliegveld Valkenburg bij Katwijk is een hangaar, naar verluidt voor 14 miljoen, omgetoverd tot theater voor de musical Soldaat van Oranje. Het publiek zit op een draaibare tribune waardoor van meerdere podia gebruik kan worden gemaakt. Schitterende sets waarvan die met het Scheveningse Kurhaus, de pier en de zee wellicht de mooiste is. Projectie van authentiek beeldmateriaal alsmede uniformen, wapens, motoren en een Dakota dragen allemaal hun steentje bij aan de sfeer van WO II. Zelfs kruitdampen, uitlaatgassen, fel daglicht en frisse buitenlucht worden de toeschouwers niet onthouden. Vanuit Limburg moet je de reisafstand op de koop toe nemen want Soldaat van Oranje is nergens anders uitvoerbaar. Door een omleiding en het oponthoud dat daarmee gepaard ging, bedroeg de reistijd op de heenweg zo'n drie uur waardoor Karin en ik iets te laat waren. Bij de ingang werden wij opgewacht door medewerksters van het theater en snel naar onze plaatsen geloodst. Toen wij en nog een rolstoelgebruikster met begeleidster op de tribune zaten, werd het startsein voor deze opvoering van de musical pas gegeven. Service van de bovenste plank, dat hadden we eerder mogen ervaren bij Tarzan in het Circustheater te Scheveningen en bij de theateroproer rond Micha Wertheim tijdens Cabarestafette in Roermond. Wie daar het fijne van wil weten of het nog eens wil nalezen, kan één van de trefwoorden linksboven op het weblog intikken. De pauze hadden we benut om naar het toilet te gaan en om de terugrit te boeken. Voor een sanitaire stop was niet eerder gelegenheid en voor de reservering bij Valys wilden wij eerst de exacte eindtijd van de voorstelling weten. Meteen na afloop stond een taxi klaar, die wij tweeënhalf uur later in Geleen weer konden verlaten. Alles bij elkaar waren we negen uur van huis geweest, één aansluitend geheel van taxivervoer en theaterbezoek. Naast de musical nog de tentoonstelling bezichtigen zou althans voor mij te vermoeiend zijn geweest. Als je in het uiterst zuidoostelijk deel van Nederland, dat Limburg heet, woont dan is het altijd betrekkelijk ver reizen voor de grote musicals en concerten. Wij vonden het fijn om vroeg in de avond terug te zijn en mede vanwege het ingaan van de zomertijd wat eerder van onze nachtrust te gaan genieten.

Eind goed, al goed

Iedere blijvend invalide, die niet terminaal ziek is, raad ik aan om een rolstoelbusje aan te schaffen. De problemen met het georganiseerde rolstoelvervoer zijn meer structureel dan incidenteel en dat het ooit zal verbeteren is ijdele hoop. Voor vrijdagavond 18 maart hadden we de ritten Geleen naar Weert en vice versa geboekt bij Valys, dat betekent in mijn geval individueel vervoer dus rechtstreeks naar de bestemming en géén gecombineerde ritten. Tot mijn ontsteltenis kwam echter Regiotaxi voorrijden om ons via Valkenburg naar Weert te vervoeren, sowieso een zeer ongelukkige combinatie. In allerijl is er toen een andere taxi geregeld en doordat de chauffeur volgas heeft gereden, waren we toch op tijd in muziekcentrum De bosuil te Weert.
De medewerkers aldaar zouden ons namelijk voor de meute van 700 Bløffans binnen laten zodat we vooraan konden staan. Aangezien de crew dat onveilig vond i.v.m. de drukkende massa, werd verzocht om ons aan de zijkant achter een dranghek op te stellen. Een elro van 250 kg laat zich niet makkelijk wegduwen maar er was ook een gewone rolstoel bij en ik kan goed begrijpen dat Bløf liever op hysterische meiden uitkijkt. Aan de zijkant hadden we geen tien minuten gestaan, toen werd voorgesteld om naar een twee treden hogergelegen gedeelte te verkassen. Daar hebben we mee ingestemd want dat was de beste optie, met de elro in de hoogste stand had ik over het publiek heen perfect zicht op het podium. Het concert was een goede mix van Bløfs nieuwste cd 'Alles blijft anders' en ouder werk. In het tweede nummer dat zij ten gehore brachten, kwam heel toepasselijk de zinsnede 'is het terecht dat het gevecht is om ergens te kunnen zijn' voor maar uiteindelijk is alles op z'n pootjes terechtgekomen. Het is alleen frustrerend dat het taxivervoer zo vaak problemen geeft en op zo'n moment is niet kunnen praten mijn grootste handicap. Dat is de voornaamste reden waarom ik niet zonder begeleiding wil reizen omdat ik anders totaal ben overgeleverd aan de grillen van een taxibedrijf.
Na afloop werd ik aangesproken door de vrouw van de broer van een ex-collega, een andere Karin die ik niet ogenblikkelijk herkende want wij hadden elkaar slechts tweemaal eerder ontmoet. In 1995 op het feest na het huwelijk tussen die ex-collega en een ex-collega, waar ik vermomd als Raymond van het Groenewoud en later als bruidstaart optrad en in 2005 op Torhout Werchter met o.a. optredens van The Corrs en Phil Collins. Het viel ons op dat de medewerkers van De bosuil uiterst vriendelijk waren en ook wildvreemde bezoekers kwamen vragen hoe het optreden van Bløf was bevallen. 'Werthers echte' zijn niet alleen heerlijke roombabbelaars maar staat waarschijnlijk ook voor de Weertenaren als oprecht sympathieke mensen. Ik had de laatste cd van Bløf nog tegoed voor mijn verjaardag en die kon ter plekke worden aangeschaft dus dat hebben we gedaan. Even later arriveerde de taxi en tegen 01:00 uur waren we terug in Geleen. Ondanks een slechte start kunnen mijn zus Marlies, haar man Arie, Karin en ik terugkijken op een memorabele avond.

Ik heb er zin in

De dagen lengen, de temperatuur kruipt omhoog en de natuur ontwaakt. De trekvogels keren terug, winterslapers verlaten hun holen en alle voorbereidingen voor nieuw leven worden getroffen. Het bladgroen wil zich ontvouwen, de bloemknoppen staan op springen en akkers en tuinen worden in orde gemaakt. De mensen zijn opgewekter, winterkleding maakt plaats voor een luchtigere outfit en het buitenleven komt op gang. Heerlijk om frisse lucht op te snuiven en de warme zonnestraling op je lijf te voelen. De tennisprestaties van mijn oudste zoon Eric in de voorjaarscompetitie volgen terwijl de profs op Roland Garros strijden om de tweede Grand Slam titel van 2011. De ontknoping van de vaderlandse voetbalcompetitie, de KNVB bekerfinale FC Twente - AFC Ajax en de eindronden van de Champions en Europa league zijn niet te versmaden. Met het concert van Bløf afgelopen vrijdag in Weert is een reeks van acht voorstellingen in twee maanden tijd ingeluid. Soldaat van Oranje in Katwijk, Roger Waters met The Wall in Arnhem en de overige kortbij in de voor mij vertrouwde Oranjerie te Roermond. Ruim een half jaar vooruit plannen is in mijn situatie al gedurfd dus reikt mijn agenda niet verder dan 20 mei met Claudia de Breij. Tussendoor ziet mijn jongste zus Sarah, dat zal zeker niet ongemerkt voorbij gaan en ook daar verheug ik mij op.

Geloof en ongeloof

Mensen noemen zich nog wel katholiek maar dan niet praktizerend. Kerken blijven leeg en worden gesloopt want in onze drukke agenda is geen ruimte voor een wekelijks kerkbezoek. Door wie en wat er wordt verkondigd vanaf het preekgestoelte draagt ook niet altijd bij tot een uitverkocht huis. We zijn gelovig als het ons uitkomt, de E. H. communie van onze oogappel, kerstavond voor de feestelijke sfeer en ook soms bij een uitvaart wil het lukken dat de kerk afgeladen vol zit. Doop, communie, vormsel ondergaat men uit traditie, trouwen en zeker voor de kerk is niet in en bij een uitvaart wordt niet zelden gekozen voor een summiere dienst in het crematorium. Het op grote schaal aan het licht komen van seksueel misbruik door katholieke geestelijken heeft het imago van de R.K. bolwerken drastisch verslechterd en de uitschrijving van aanhangers in gang gezet. Oud-kardinaal Simonis strooide nog wat zout in de wonden toen hij zich met "Wir haben es nicht gewusst" zeer ongelukkig uitdrukte bij Pauw & Witteman terwijl later bleek dat hij wel degelijk op de hoogte was. Hij heeft zelfs willens en wetens iemand in een andere parochie geplaatst, waar deze man zich opnieuw aan kinderen vergreep. Het katholicisme was al op z'n retour en door de laatste verwikkelingen is dat in een stroomversnelling geraakt.
In de Steinse wijk Kerensheide, met betrekkelijk veel jonge gezinnen, gaat zeer waarschijnlijk op termijn de kerk tegen de vlakte en maakt plaats voor seniorenwoningen. Als prille tiener heb ik er bij huwelijken en uitvaarten de longen uit mijn lijf gezongen want dat was gebruikelijk in de vijfde klas. Mijn oudste zus is er getrouwd, mijn kinderen zijn er gedoopt en hebben er voor het eerst de hostie ontvangen. In 1965 verhuisden mijn ouders met kroost naar een nieuwbouwwijk in Stein, een klein dorp met ook toen al drie kerken. Om aan de behoefte van de vele kerkgangers tegemoet te komen, werd een straat verder dan de ouderlijke woning en onze buurman, de pastoor of kapelaan, een houten noodkerkje uit de grond gestampt. Mijn zusje en ik hebben lang de familie-eer hoog gehouden door elke zondag aan te schuiven. Er blijven in het oorspronkelijke Stein, d.w.z. voor de herindeling, slechts twee kerken over ondanks dat het inwonertal in 45 jaar explosief is toegenomen. Ik heb me al geruime tijd geschaard onder de mensen, die een eigen invulling geven aan het geloof, wanneer, wat en hoe. Voor sommigen is religie uitgegroeid tot lifestyle en anderen keren zich er totaal van af, geloofsvrijheid is een goed recht. Een religie aanhangen uit angst voor de dood en onzekerheid over het leven daarna, vind ik een verwerpelijke motivatie en schijnheiligheid is mij vreemd. Met of zonder geloofsovertuiging, we zijn allemaal gelijk, elk aards leven is eindig en het staat iedereen vrij om te fantaseren over een tweede leven, een harem maagden of wat dan ook. By the way bidden in nood, helpt geen kloot.

Actie reactie

Artiesten houden van interactie met het publiek. Het toont aan dat zij niet louter hun programma afdraaien maar ook ter plekke kunnen improviseren. Door de toeschouwers erbij te betrekken, krijgt de voorstelling een persoonlijker tintje. Klaarblijkelijk roep ik geregeld een reactie op tijdens een optreden. Destijds met Micha Wertheim liep dat nogal uit de hand, daarover wordt nog steeds gesproken en geschreven. Had hij zich beperkt tot één of enkele opmerkingen en meteen publiekelijk excuses gemaakt voor zijn pijnlijke vergissing over mijn spraakcomputer dan had het voorval hem niet zo duur komen te staan. Onlangs las ik dat Micha Wertheim zelf een zaal moet huren om te kunnen optreden in Limburg. Mijn ongeremde lach of andere wellicht niet alledaags klinkende geluiden leiden frequent tot hilariteit onder de toeschouwers en respons van een artiest. Zoals dinsdag jongstleden toen Sara Kroos ludiek en kort reageerde op mijn hoest. Ik dacht even; "Ben blij dat iemand in mijn conditie samen met vijf anderen jouw optreden bijwonen", maar ik kon geenszins boos op haar worden. Sara Kroos timmert nog niet zo lang aan de weg, toch zet zij met Boheems een professioneel wervelende voorstelling op de planken. De sketches, zang en dans begeleid door een viermans band zijn van hoog niveau. Haar volumineuze stem kan opvallend diep zakken, vroeg of laat de vorming van een poliepje dat zou mij niet verbazen. Nog een slag drukker dan zou zij als de vrouwelijke Jochem Myer bestempeld kunnen worden. Dat moet geen doel op zich zijn, Sara Kroos moet vooral zichzelf blijven want ik vind Boheems sprankelend, verfrissend cabaret.

One big family

Inmiddels ben ik letterlijk mijn 54ste levensjaar ingerold want ik ben al een tijdje rolstoelgebruiker. In februari 2006 werd door de gemeente Ambt Montfort mijn eerste verstrekt en zo'n zestien maanden later kreeg ik weer een gloednieuwe elro. De "oude" ging in het depot voor uitleen binnen de gemeentegrenzen en voor mij werd bij het AWBZ eenzelfde bolide van Moving People aangevraagd en toegekend. Mijn verjaardag was een goede aanleiding om de hele familie weer eens bij elkaar te trommelen, nou ja sms'sen dan. Zonen, zussen, neven, nichten en aanhang, wat een naar woord eigenlijk. De schoonouders van mijn zonen, mijn ex-vrouw en uiteraard Karin alsmede haar moeder. Helaas waren er een aantal verhinderingen maar met 25 personen was de ter beschikking gestelde ruimte goed gevuld. Het was een gezellig samenzijn, een ideale gelegenheid om live bij te kletsen met ik voornamelijk als geïnteresseerd toehoorder. Vlaaien, een koud buffet, koffie en andere dranken zorgden dat de inwendige mens niets tekortkwam. De mooie cadeaus waaronder veel cd's en dvd's garanderen urenlang luister- en kijkplezier. De drie extra voorstellingen, Bløf, Soldaat van Oranje en 1953, heb ik graag in mijn agenda bijgetikt en beloven weer leuke uitjes te worden. Ik vond het geslaagd en die mening werd algemeen gedeeld, wie weet gaat er géén jaar voorbij tot een volgend familietreffen.

Nee blijft nee

Uit navraag in Leiden is gebleken dat ik niet voor orgaan- en weefseldonatie in aanmerking kom. ALS-ers hebben een contra-indicatie omdat er nog steeds zo weinig bekend is over de oorzaak van deze neuromusculaire aandoening. Spijtig want ik had graag een bijdrage geleverd aan het terugdringen van het donorentekort. Géén tweede leven voor mijn organen, mijn donorcodicil kan ongewijzigd op nee blijven staan.
Mijn zielloze lichaam ter beschikking stellen aan de medische wetenschap, daar voel ik niets voor en bovendien gun ik mijn nabestaanden een echte uitvaart, géén schijnvertoning. Vroeger werd dat veel gedaan omdat men de uitvaartkosten, die inderdaad schandalig hoog zijn, niet kon betalen. Trouwens vanwege de moderne technologie is de vraag naar echt anatomisch lesmateriaal, excuseer de oneerbiedig klinkende term, afgenomen.

Ja donor, nee donor

Sinds jaar en dag staat in mijn codicil vermeld dat ik niets wil donoren. Ik ben altijd terughoudend geweest omdat niet alles rond dat thema even duidelijk is. Met name de vraag of een potentiële donor 'normaal' kan sterven en niet door een ongeduldig operatie- of ambulanceteam tussen de dierbaren wordt weggegrist. Nu eventuele donatie voor mij actueel wordt, sta ik er minder afwijzend tegenover dan ooit tevoren. Vaak kun je pas een weloverwogen besluit nemen als de nood aan de man of vrouw is. Voor donatie en in nog sterkere mate voor euthanasie geldt voor velen de ver-van-mijn-bed-show waardoor niets wordt vastgelegd. Een omgekeerde registratie zoals in België, d.w.z. iedereen is donor tenzij je aangeeft dat niet te willen zijn, is een beter systeem. De feitelijke situatie in Nederland is dat wij kampen met een tekort aan organen en niet zelden zijn aangewezen op onze zuiderburen.
Ik ben bereid om mijn standpunt omtrent orgaan- en weefseldonatie in heroverweging te nemen als een aantal vraagtekens uit de weg zijn geruimd. Van een ALS-patiënt zal niet alles geschikt zijn voor donatie maar het hart, een autonoom functionerende, gespierde pomp, doorgaans wel. Ik vind het een mooie gedachte dat mijn hart blijft kloppen in iemand, die daarmee is gered. Wellicht zijn mijn nieren en lever ook in topconditie en kunnen nog eens drie personen een menswaardiger bestaan leiden. Zo kan ik aan het eind van mijn leven nog iets betekenen voor zieke medemensen en het mes snijdt aan twee kanten, levensbeëindigend én -reddend. Het zou helemaal gaaf zijn als wij, donateur en ontvanger, elkaar even in de ogen kunnen kijken waarna de transplantatie succesvol wordt uitgevoerd.

Ik ben er nog

December is voorbij en het is geen geheim dat ik daar niet rouwig om ben. Ik houd niet van die opgeklopte feestdagen; de overvloed aan cadeaus, eten en drinken, het jaarlijkse kerkbezoek, het geldverkwistende vuurwerk. We berusten er in dat voor sommigen de jaarwisseling gepaard moet gaan met geweld en vernielingen. Voor deze relschoppers zou het een goed voornemen zijn om niet bij elke voorkomende gelegenheid amok en schade te maken. De meeste goede voornemens stranden echter binnen afzienbare tijd, vaak reeds voor eind januari. Oorspronkelijk viel nieuwjaarsdag op 1 maart, wel zo logisch dat een jaar begint met het voorjaar, de lente. Vandaar dat september, oktober, november en december nog vernoemd zijn als zevende tot en met tiende maand van het jaar. Ook 2010 is ongemerkt omgevlogen en het tweede decennium van de 21ste eeuw is aangebroken. Voor mij persoonlijk was het wederom een bewogen jaar, dat begon met het overlijden van mijn vader. Anderhalve maand later werd ik 53 en schreef op dit weblog, dat het niet ondenkbaar mijn laatste levensjaar kon zijn. Kennelijk beschik ik letterlijk en figuurlijk over een lange adem want ik ben er nog. Op 3 mei was de overplaatsing naar hospice Daniken een feit. De herhaaldelijke problemen met de spraakcomputer werden doeltreffend verholpen. De bestralingen van mijn speekselklieren gaven een bevredigend resultaat. Op advies van het CtbM heb ik airstacking uitgeprobeerd maar vond dat te belastend en zag er geen heil in. Ik leef al in 'geleende' tijd want de levensverwachting bij ALS bedraagt gemiddeld drie jaar, toch hoop ik nog een poosje mee te kunnen maar niet tegen elke prijs.

Red moeder Aarde

Aanvankelijk dartelden alléén Adam en Eva minnekozend rond in een paradijselijke omgeving. Sindsdien is de wereldbevolking explosief toegenomen en onze planeet is drastisch veranderd. Onze leeftijd wordt gemiddeld steeds hoger ondanks levensbedreigende aandoeningen terwijl vele diersoorten zijn uitgestorven of met uitsterving worden bedreigd. Door de eeuwen heen is alles op aarde op de mensheid afgestemd, de natuur is onderworpen aan onze wil. Oerwouden en bossen zijn gekapt voor de houtverwerking of hebben moeten wijken voor verbouwing van andere gewassen, bouw van huizen, fabrieken en wegen. Een lokaal voorbeeld is het stukje Steinerbos, grotendeels bestaande uit pretpark, dat overbleef na de aanleg van een klaverblad, knooppunt Kerensheide. Verder van huis maar des te schrijnender, heeft men het plan opgevat om een snelweg dwars door het Krugerpark in Zuid-Afrika aan te leggen, louter omwille van tijd- en kostenbesparing voor de plaatselijke vervoerders. Dieren en ook planten worden genetisch gemanipuleerd ten behoeve van betere en grotere opbrengsten. De industrie en het verkeer zijn de grootste boosdoeners wat betreft CO2-uitstoot en aantasting van ons milieu. De beschermende laag rondom onze aarde laat het afweten waardoor de zon vrij spel heeft gekregen. Wetenschappers en anderen waarschuwen al geruime tijd dat de aarde opwarmt waardoor de poolkappen smelten, het leefgebied van b.v. ijsberen slinkt en de stijgende waterspiegel zorgwekkend is voor met name de lage landen.
De georganiseerde klimaattoppen hebben weinig bindende afspraken opgeleverd. Kennelijk is het voor de machthebbers nog geen twee voor twaalf ondanks het gegeven dat maatregelen vaak op de lange termijn pas vruchten afwerpen. Milieuvriendelijke, alternatieve energie en krachtbronnen zijn voorhanden, moeten alleen op grotere schaal worden toegepast. Water, wind en uiteraard de steeds fellere zon zijn natuurlijke elementen die veel energie opleveren en we hebben de mogelijkheden voor opslag daarvan. De electrische auto is reeds in productie maar de aanschafprijs is nog relatief hoog en het aantal oplaadpunten ontoereikend. Beter te vroeg dan te laat zullen andere belangen b.v. van oliemaatschappijen moeten wijken ten gunste van een leefbare wereld voor ons en volgende generaties. Ik kan me volledig vinden in de slogan van het Wereldnatuurfonds; 'De aarde geeft ons alles, geef de aarde door'. Tegelijkertijd zouden we ons moeten afvragen of we de drang naar meer en nog meer kunnen intomen omdat minder luxe ook een rijk leven kan inhouden. Het zou mooi zijn als er een halt wordt toegeroepen aan de graaicultuur, géén ieder-voor-zich'-mentaliteit maar meer betrokkenheid en saamhorigheid. Tevredenheid met de kleine, gewone dingen, die het leven zoveel te bieden heeft, siert de mens. Zo beschouwt had dit blog ook als titel 'Red de mens(elijk)heid' kunnen dragen. Ik wil alle trouwe lezers veel levensgeluk en bovenal een blakende gezondheid toewensen voor 2011 en de jaren daarna.

GZL minus AZM

De uit de klauwen gelopen kosten voor de nieuwbouw van het Sittard-Geleense ziekenhuis heeft al veel tol geëist. Het opstappen vertrek van de bestuurders, die verantwoordelijk zijn voor het gevoerde wanbeleid, is een logische en terechte stap. De noodzakelijke bezuinigingen ten koste van honderden arbeidsplaatsen, is buiten de schuld van de werknemers om en uitermate triest. Het uitstellen van o.a. een nieuwbouwproject voor psycho-geriatrische patiënten in Geleen zodat zij hun huidige huisvesting zouden kunnen afstaan aan de bewoners van St. Odilia, die al jarenlang in slooprijpe gebouwen verblijven, is ronduit schandalig. Nu gaat het in financiële nood lijdende Orbis onder druk van de provinciale politiek en zorgverzekeraar CZ fuseren met Atrium.
Na moeizame onderhandelingen is destijds met de stichting GOZL, gezondheidsdienst oostelijk Zuid-Limburg, het samengaan van de ziekenhuizen van Heerlen, Brunssum en Kerkrade gerealiseerd. Als daar april 2011 het Sittard-Geleense OMC, beide steden hadden ooit een eigen ziekenhuis, bijkomt dan zijn in feite alle ziekenhuizen in Zuid-Limburg uitgezonderd Maastricht verenigd. Een gigant in zorgland met 6000 werknemers en 1400 bedden maar uiteraard ook met inkrimpingen zoals één raad van bestuur, één raad van toezicht, één apotheek en één laboratorium.
Wat het microbiologisch laboratorium betreft kan ik mij goed voorstellen dat de oud-collega's in Heerlen alsmede de analisten in Sittard-Geleen de onzekerheid over hun toekomst heel vervelend vinden. Het ligt voor de hand om het laboratorium in Heerlen, de grootste en meest centraal gelegen locatie, te handhaven terwijl in het OMC een nieuw, modern lab in gebruik is genomen. Op beide locaties wordt gewerkt met een electronisch werkformulier echter met verschillende computerprogramma's. De onderzoeken, die i.v.m. kwaliteitsbewaking en certificering zijn vastgelegd in SOP's, standard operating procedures, worden anders verricht en zullen moeten worden doorgelicht. Deze en meer veranderingen staan het personeel te wachten en zullen tijd vragen voordat iedereen zich weer thuisvoelt op de werkplek.

Een zuiver geweten

Een poos geleden attendeerde een Belgische medewerkster van het hospice mij achteraf op een uitzending van Koppen, een Vlaams programma dat deze keer over ALS handelde. We hebben toen de VRT benaderd met het verzoek om de betreffende uitzending voor ons op dvd te zetten en dat is gebeurd. In de documentaire komen meerdere ALS-patiënten voor waaronder Patrick, een gescheiden man met twee kinderen, die in allerlei opzichten veel raakvlakken met mij heeft. Vanuit de thuissituatie wordt hij in verschillende zorgcentra geplaatst omdat hij te zwaar hulpbehoevend is geworden. Ik word niet altijd goed begrepen en ze vinden me een lastpost, zo vertelt de nog redelijk verstaanbare Patrick. Zijn medebewoners bestaan overwegend uit demente bejaarden en zelf wordt hij ook vaak als mentaal ziek beschouwd. Uit ontevredenheid over zijn huisvesting en de geboden zorg wordt hij uiteindelijk overgeplaatst naar het Zorghotel in Kortrijk, één van de twaalf gesubsidiëerde rusthuizen in België waar ALS-patiënten worden verzorgd. Hij verwacht daar wel voldoende en goede zorg te krijgen en zo niet dan overweegt hij euthanasie. Inmiddels heeft hij een pegsonde want slikken gaat moeizaam en eten kost hem te veel energie. Ik had gehoopt dat zij meer ervaring zouden hebben maar er gaan voortdurend dingen verkeerd, tikt Patrick in op zijn spraakcomputer. Ten einde raad maakt hij kenbaar aan zijn twee dochters dat hij zo niet verder wil leven en het zinloos lijden een halt wil toeroepen.
Ik kan volledig met Patrick meevoelen maar dat is niet verwonderlijk. Naast een bij voorbaat verloren strijd tegen ALS ook nog te moeten vechten voor de benodigde zorg alsmede voor hulpmiddelen en voorzieningen, is extra belastend en zou vermeden moeten worden. Organisaties zijn log doordat besluiten over te veel schijven worden genomen. Bureaucratie viert hoogtij, gemeentes, CIZ, management van zorginstellingen e.a. beslissen vanachter hun bureau over jouw lot. Vraaggestuurd zorgplan en patiëntgericht werken klinkt goed maar het zijn de verzorgenden die zorg dikwijls op een onderbezette werkvloer moeten verlenen. Sommigen beweren dat het werken in de gezondheidszorg een roeping is, je zou ervoor in de wieg gelegd zijn maar ik denk dat de beste verzorgenden zich kenmerken door de juiste instelling. Uiteraard zorgzaam, aardig, geduldig, attent maar vooral veel empathie en pas in de laatste plaats werken om het geld want daarvoor moet je sowieso niet in de gezondheidszorg zijn. Je kunnen verplaatsen in een ander, dingen kunnen aanvoelen en jezelf kunnen wegcijferen. Het is een verademing om verzorgd te worden door iemand, die gedreven is en van wanten weet. Verzorgenden die bij de les zijn zodat je niet telkens dezelfde dingen moet vragen of corrigeren. Verzorgenden zouden de tijd en aandacht aan patiënten moeten geven zoals hospicemedewerkers dat kunnen want niemand wil op het geweten hebben dat vanwege falende zorg voor euthanasie wordt gekozen.

We gaan er weer op uit

Met de voorstelling Kaka passa van Sanne Wallis de Vries is voor ons het theaterseizoen van start gegaan. Om maar meteen met de deur in huis te vallen; knap, onderhoudend en bij vlagen grappig maar ik vind het geen aanrader. Als je bijna twee uur aan een stuk, voor een weliswaar minder dan de helft gevulde zaal, je tekst kunt voordragen dan heb je echt iets in je mars. Tegelijkertijd wordt er naar een pauze gesnakt maar waarschijnlijk is haar programma daarvoor te kort of moeilijk in tweeën te delen. Sommige onderwerpen worden naar mijn smaak te zeer uitgediept waardoor het langdradig wordt. Het multifunctionele meubel midden op het podium en haar verkleedpartijen aldaar zijn redelijk origineel. De lachspieren worden regelmatig geprikkeld maar het komt te weinig tot een uitbarsting. Ik ben geen recensist en heb niet het recht noch de intentie om wie dan ook de hemel in te prijzen of de grond in te boren, ik geef alleen mijn eerlijke mening. Als regelmatige en "verwende" theaterbezoeker mag je geen te hoge verwachtingen hebben en niet vergelijken maar iedere artiest afzonderlijk beoordelen. Voor alle duidelijkheid, wij hebben een leuke avond gehad en Sanne Wallis de Vries moet als cabaretiere gewoon nog wat rijpen.

Meten is weten

Verscheidene keren heb ik in het AZM longonderzoek en een prik in de polsslagader ondergaan totdat ik een besluit heb genomen. Ik vond sowieso de frequentie en belasting van het onderzoek te hoog terwijl ik toen en nog steeds geen symptomen heb die duiden op CO2-ophoping en O2-gebrek. Bovenal heb ik aangegeven dat ik geen ademondersteuning of actieve beademing wil. Zuurstoftoediening via een neusbrilletje, om met name van een goede nachtrust te kunnen genieten, daar heb ik geen bezwaar tegen. Je moet ergens een grens trekken want ik wil niet tot het uiterste gaan om te blijven "leven". Onlangs heeft een medewerker van CtbM, centrum voor thuisbeademing Maastricht, contact opgenomen en mij bezocht. We hebben gesproken over airstacking, een techniek waar bij inademing extra lucht wordt ingebracht. Hierdoor zetten de longen meer uit, longcapaciteit en -kracht worden vergroot. De spieren tussen de ribben en van het middenrif worden doorbewogen zoals ook wekelijks met benen, armen, nek en schouders gebeurt. Verder hebben we besloten dat een nachtelijke meting wordt verricht zodat cijfers kunnen bevestigen dat mijn longen nog voldoende goed functioneren. Gedurende de slaap, liggend op bed is de ademhaling altijd oppervlakkiger en gewenning aan een hoger CO2-gehalte in het bloed kan optreden. Meten is weten maar in dit geval niet doorslaggevend want als ik geen last van slapeloosheid, kortademigheid of hoofdpijn heb, vind ik het prima zo.